Sunday, 12 February 2017

Zesde zondag in gewone tijd



Preek voor de zesde zondag in gewone tijd, jaar A

Eveneens hebt gij gehoord, dat tot onze voorouders gezegd is: Gij zult geen valse eed doen, maar gij zult voor de Heer uw eden houden. Maar Ik zeg u in het geheel niet te zweren; noch bij de hemel, want dat is de troon van God; noch bij de aarde, want dat is zijn voetbank; noch bij Jeruzalem, want dat is de stad van de grote Koning. Ook bij uw hoofd moet gij niet zweren, want gij kunt niet een haar wit of zwart maken. Maar uw ja moet ja zijn en uw neen, neen; en wat daar nog bij komt, is uit den boze.

Broeders en zusters in Christus,

“Laat uw ja een ja zijn, en uw nee een nee”. Dat zijn toch mooie woorden, een grote opdracht die je meekrijgt, om zo transparant te zijn dat je leeft vanuit de waarheid, en dan ook altijd de waarheid spreekt. Onomwonden. Een man of vrouw te zijn uit één stuk. 

Maar de realiteit ziet er vaak anders uit. We lezen in de krant over “nep-nieuws”, vervalste nieuwsberichten die mensen er toe moeten brengen vóór het ene of tegen het andere te zijn. Over landen die aan propaganda doen om de verkiezingen in landen te beïnvloeden. Maar ook de kranten zelf hebben geen schone handen. Hoe vaak wordt er geen bericht uitgezonden of op de voorpagina gezet, niet omdat het waar is, maar omdat het een sensationeel verhaal is? Een verhaal waar je hoge kijkcijfers mee kan scoren, of veel kranten mee kan verkopen? En, u zult het wel gemerkt hebben, de verkiezingscampagne is begonnen en de partijen buitelen over elkaar heen om ons miljarden te beloven, alsof het niets is.  Misschien is het dat ook wel. Niets. 

In de hele samenleving is er een crisis van vertrouwen, een Crisis van de Waarheid, en die zit heel diep. Die is niet vorig jaar begonnen. Op de universiteiten lopen al heel lang geleerde mensen rond die zeggen dat er helemaal geen waarheid bestaat, er zijn alleen maar verhalen, en alle verhalen zijn dan eigenlijk even goed. De bankencrisis begon ook met bankiers die iedereen gouden bergen beloofden, maar wat er overbleef was een grote schuldenberg.  

En ik las nu laatst dat de overheid wil dat mensen allerlei eden gaan afleggen. Een eed waarin je belooft dat je altijd de waarheid zal vertellen en integer gaat zijn. En dus praten ze nu over een bankierseed, een lerareneed, en een managerseed, en een journalisteneed en… nou ja, we zullen wel zien wat ze straks weer verzinnen. En dat gaat allemaal met de beste bedoelingen. We vinden de waarheid, en integriteit zulke belangrijke waarden dat we er als het ware een heg omheen planten, om deze te beschermen. Om die kwetsbare plantjes van de waarheid of de integriteit staat dan een stevige heg van een managerseed, of een toetsprotocol. 

En als ik dit Evangelie lees denk ik toch dat het er niet om gaat of er genoeg regeltjes zijn, het gaat om je hart. En het echte perspectief ben je gauw kwijt, als je niet uitkijkt. 

De Heer heeft ons deze zondag veel te zeggen, een lange toespraak over “regeltjes”. Over de Wet, over hoe mensen met elkaar moeten omgaan, en wat écht belangrijk is in dit leven. De Heer heeft ongezouten kritiek op de Farizeeën. Maar wat het nu precies is wat hij bekritiseert, en wat het is wat Hij er tegenover stelt, dat moeten we even scherp zien te krijgen.
De Farizeeën zeiden: als je maar goed alle regels volgt, en dan vooral de regels die wij bedacht hebben, dan komt het helemaal goed. Dan heb je een geslaagd leven. Dan ben je “zuiver”. Dat is wat het woord Farizeeërs eigenlijk betekende: de zuiveren.  

Maar de Farizeeën zeiden ook: het maakt niet uit wat er in je hart zit. Of je de Wet nou navolgt met liefde in je hart of juist niet. Dat maakt niet uit. Het gaat om de regels, en niks anders. Als het protocol maar gevolgd is, als er maar op alle plekken waar het moet vinkjes zijn gezet. Dan is het goed.
U weet natuurlijk zelf al: zo werkt dat niet.  Maar het is begrijpelijk. We willen als mensen alles in regels kunnen vangen. Dan kun je laten zien wat je doet, en als het meezit krijg je dan transparantie, komt er licht op de zaak.
Maar zoals dat gaat met alles wat mensen maken, op een gegeven moment gaan al die dingen scheef lopen: of het nu regels zijn of organisaties 

Alle regels in de wereld, en alle eden die je afleggen kan, alles wat je bij elkaar kan zweren, is geen vervanging voor waarachtigheid. Erger nog, langzaam maar zeker gaan alle regels, alle protocollen, alle eden gaan de plaats van die waarachtigheid innemen. Ze gaan een eigen leven leiden. En de heg die wij dan geplant hebben om onze tuin beter te beschermen wordt dan zelf een onkruid dat alles wat goed en mooi is verdringt. 

Er is geen omweg om de waarheid heen, er is geen omweg om integriteit heen, er is geen omweg om ons hart heen. Alles wat we niet verinnerlijkt  hebben kan niet van buiten af worden opgevangen. Als wij niet goed willen zijn, is er uiteindelijk geen enkele regel die ons goed kan maken. Als wij niet integer zijn, is er geen regel die ons integer kan maken. 

Je ja moet dus een ja zijn en je nee een nee. En we moeten dit zijn omdat we van de waarheid moeten houden. Omdat de waarheid altijd goed is. Omdat God zelf de Waarheid is, en omdat Jezus Christus het Woord is dat onder ons gewoond is. Hij het Woord, niet de Campagne. 

Wij zijn zwakke mensen en komen in verleiding om de waarheid geweld aan te doen. De waarheid zeggen is niet altijd makkelijk. En zowel in het Oude als het Nieuwe Testament vragen mensen aan God: wat moet ik doen als ik voor de Farao geroepen wordt, of voor de rechtbank of de synagoge, en ik moet rekenschap geven van mezelf. Maar ik weet niet wat ik dan moet zeggen. Misschien val ik stil, of ga ik een uitvlucht verzinnen. 

En God zegt dan, zowel tegen Mozes als tegen de eerste christenen: IK geef in wat je moet zeggen. IK zal zeggen wat je moet zeggen. God is zelf de Waarheid, er kan geen onwaarheid in Hem bestaan. Wanneer wij de waarheid moeten zeggen kunnen wij Hem altijd vragen ons daarbij te helpen. Dan vinden we een betere waarborg dan wanneer we moeten vertrouwen op regels van mensen. 

De liefde tot de Waarheid is uiteindelijk een vorm van de liefde tot God. Enkel die liefde is een waarborg tegen het onkruid van de leugen. 

Amen.

No comments:

Post a Comment