Saturday, 8 April 2023

Paaszondag 2023

 

Beste vrienden,

De lente is één van mijn favoriete seizoenen. Dat komt niet alleen omdat alles weer tot leven komt, en het weer wat aangenamer is maar ook omdat ik een bijzondere hekel heb aan de winter.  Het staat verder iedereen vrij om de winter een gezellig of mooi seizoen te vinden maar, ik deel die mening niet. 

Ik ben dus blij met de lente, het voelt alsof het leven weer opstart, dat wat dood en donker was weer tot leven komt, weer in het licht staat. Het zaad dat in de aarde begraven was draagt nieuw leven met zich mee en mag zich weer tooien, mag zich laten zien aan de wereld. 

En ook onder de dieren is het nieuwe leven weer begonnen. Zo maken wij elk jaar opnieuw deze cyclus mee. Elk jaar een nieuw begin. 

We vieren ook elk jaar Pasen. Het is voor ons een echt lentefeest. De symboliek van dood en leven zit zo in het feest verweven dat wij het ons niet zouden kunnen voorstellen het in een ander seizoen te vieren.

Maar Pasen is ook meer dan dat, het is niet het zoveelste hoofdstuk van een oneindig verhaal, het vieren van een nieuwe ronde van een eeuwigdurende cyclus van opgaan, blinken en weer vergaan. 

 Het leven van Jezus was namelijk een echt mensenleven. En mensenlevens zijn uniek,  mensen zijn onvervangbaar en hun levens zijn dus ook onherhaalbaar. 

Het verhaal van je leven is een onvervangbare schat die in je hart leeft voor God. Een schat zoals er geen tweede van is. Daarom doet het ook zo`n pijn als we afscheid moeten nemen van iemand, we weten dan dat het verhaal van die persoon, dat unieke onvervangbare verhaal voor ons nu voorbij is. 

Zo dachten de leerlingen van Jezus er ook over. De elf, de vrouwen, de grotere kring van leerlingen. Ze waren Jezus kwijt, het was allemaal voorbij. In dit leven zou er geen toekomst meer zijn, geen hoop, behalve misschien ergens heel ver weg, in een onnoembare toekomst als God alles nieuw maakt. 

Als het ongelofelijke geschied is, denken ze aan elke mogelijkheid behalve dat Jezus zijn beloften vervuld heeft, zijn spreken over het verrijzen uit de dood. Jezus’ verrijzenis is zo ongelofelijk dat Maria Hem niet eens ziet. Ze denkt dat het de tuinman is. 

We zien het beeld voor ons, het is een rijk, een bijbels beeld. Adam was in de Tuin van Eden geroepen om die tuin te bewaren. Tuinman te zijn. En Jezus wordt niet voor niets de nieuwe Adam genoemd. Degene die herstelt wat onder de oude Adam verloren is gegaan. De plek waar Jezus begraven is, krijgt dan nu al iets van de paradijstuin mee. Het is niet vanzelfsprekend, je moet het zien. 

En de eerste die hem ziet, is Maria Magdalena. In de bijbel wordt ze beschreven als iemand die leed onder zeven duivels, we weten nu niet meer wat voor kwaad dat precies betekende. Maar het moet heel erg geweest zijn. Het getal zeven is een symbolisch getal, het drukt een volheid uit. We zouden dus misschien kunnen zeggen: Maria Magdalena was een vrouw die onder zoveel lasten gebukt ging, verslavingen zouden we tegenwoordig misschien zeggen, dat ze niet meer verder kon. 

Zoals dat gaat met mensen die onder veel problemen gebukt gaan, die worden niet meer gezien door mensen. Bewust of onbewust wordt er afstand geschapen. We kunnen ons voorstellen dat Maria van Magdala al in haar leven met één been in de dood stond, dat het net was alsof ze niet meer bestond. 

Maar één man had oog voor haar en heeft haar genezen, en haar haar leven teruggegeven. In de wonderen die Jezus doet zien we al wie hij zélf is. Hij geneest niet zomaar mensen: hij geeft ze hun leven terug. 

In alle mensen die hij op wonderbaarlijke wijze genezen heeft of een demoon uitgeworpen, - wat dat ook mag zijn -  die krijgen een nieuw leven. Die verrijzen als het ware. Die maken al een paaservaring mee, hier en nu. Ze hebben al een verrijzeniservaring mogen hebben. 

En alle leerlingen van Jezus, in de jaren dat ze samen met Hem waren, hebben ook oog voor Hem gekregen. Als Jezus verrezen is krijgen zij Hem te zien. Als je zelf een nieuw leven gekregen hebt, kun je de Verrezene leren zien.

Maar zij ziet Hem het eerst, Maria van Magdala het eerst: ze herkent hem misschien niet direct, maar na eens extra knipperen wordt toch duidelijk wie er voor haar staat. 

En dan leren we ook direct het geheim van dit nieuwe leven: het is niet meer het hernemen van het leven dat er was. Het is niet alsof de cyclus van het leven weer opnieuw hernomen wordt. Het wordt niet meer zoals het was. Dat zou een herhaling zijn, maar het leven is niet gemaakt om zich te herhalen, het is gemaakt voor een eeuwigheid bij God.  

Houdt me niet vast , zegt Jezus. Het nieuwe leven is meer dan wat we hier op Aarde hebben mogen beleven. Het bevindt zich op een hoger plan. Bij de Vader.

Jezus mag het zijn leerlingen in de Paastijd uit gaan leggen, maar eerst mag Maria de leerlingen gaan vertellen wat zij gezien heeft, zo wordt zij als het ware de eerste Evangelist, zij mag het Goede Nieuws verder brengen.

De dood is verslagen, en het oude is voorbij. We mogen nu allemaal gericht zijn op wat nieuw is, op onze eeuwige hoop. Daar mogen we vrij over spreken, dat moet zelfs, de tijd van het benauwde graf is voorbij, de tijd van schaduwen, tekens en beloften is voorbij. Die tijden komen nooit meer terug.

We mogen de tuin in, we mogen genieten van de Lente, van het nieuwe leven, en uiteindelijk mogen we binnentreden in het eeuwig leven. Door de poort gaan die Jezus zelf voor ons geopend heeft, dan mogen we baden in het licht dat God zelf ons geeft. Herfst en Winter zijn dan voorgoed voorbij. Alles wat leeft komt dan werkelijk tot bloei, en deelt in  het leven dat God zelf aan hen schenk, in de tuinen van het hemels Jeruzalem. Amen.

Paasnacht 2023

 Na de sabbat
bij het aanbreken van de eerste dag der week
kwamen Maria Magdalena en de andere Maria
naar het graf kijken.
Plotseling ontstond er een hevige aardbeving
en een engel van de Heer daalde uit de hemel,
kwam naderbij, rolde de steen weg
en zette zich daarop neer.
Hij straalde als een bliksemschicht
en zijn kleed was wit als sneeuw.
De bewakers begonnen van schrik voor hem te beven
en het leven scheen uit hen geweken.
De engel sprak de vrouwen aan en zei:
“Gij behoeft niet bevreesd te zijn;
ik weet dat gij Jezus zoekt, de gekruisigde.
Hij is niet hier,
Hij is verrezen zoals Hij gezegd heeft;
komt zien naar de plaats waar Hij gelegen heeft.
Gaat nu terstond aan zijn leerlingen zeggen:
Hij is verrezen van de doden,
en nu gaat Hij u voor naar Galilea; daar zult gij Hem zien.
Dat had ik u te zeggen.”
Terstond gingen zij weg van het graf,
met vrees en grote vreugde, en zij haastten zich
het nieuws aan zijn leerlingen over te brengen.
En zie, Jezus kwam hen tegemoet en zei: “Weest gegroet.”
Zij traden op Hem toe,
omklemden zijn voeten en aanbaden Hem.
Toen sprak Jezus tot hen: “Weest niet bevreesd.
Gaat aan mijn broeders de boodschap brengen,
dat zij naar Galilea moeten gaan
en daar zullen zij Mij zien.”



Beste vrienden

Deze nacht is anders dan alle andere nachten. Deze nacht, méér dan de kerstnacht, méér dan welk ander feest van de Kerk dan ook is de as waar onze Kerk om draait. We vieren de overwinning van de Heer, de overwinning van het Leven dwars door de dood heen. 

In de lezingen zijn we begonnen met Genesis. Genesis 1 was ooit geschreven als lied, een lofzang op de schepping van de Aarde. Dag na dag komt er iets nieuws op, het is een groot avontuur, wat verschijnt er nu weer. Bomen! Goede bomen! En vissen, die zijn ook goed! En de vogels in de lucht! En alle soorten dieren! Ook allemaal goed! 

En dan de mens, die wordt geschapen naar Zijn beeld en gelijkenis. En God vindt de mens niet zomaar goed, maar heel goed. Dat is bijbeltaal voor: de mensen zijn Gods lievelingetjes. 

God houdt nog meer van mensen dan van al het andere dat Hij gemaakt heeft. De mensen krijgen een plaats, waar ze met elkaar en met God kunnen leven. 

De mens loopt echter zèlf weg van God, hij verbreekt de band van liefde die tussen hen bestaat. Ze moeten hun woonplaats, de Tuin van Eden, verlaten en gaan de wereld in. En die wereld, daar lezen we over in Exodus, wát die onverzoende wereld is. Dat is een wereld waarin mensen niet leven uit liefde tot elkaar. In de wereld hebben ándere machten overhand.

De mens maakt niet uit zichzelf de goede keuzen en de effecten daarvan zien we in alle samenlevingen terug. Omdat wij gevallen zijn en niet meer uit onszelf goed doen, hebben we staten nodig, overheden die enige publieke orde moeten handhaven, maar deze – op zich goede instelling – kan ook vervallen in kwaad. En geloven dat er niets meer buiten haar bestaat, gaat geloven dat zijzelf, of de Farao, of het Volk, of de Leider, eigenlijk God zijn. 

Dan worden de mensen tot slaaf gemaakt, dat is gebeurd met het Joodse volk. Je bent dan geen mens meer maar een ding, een object, dat is een absolute omkering van wat God met mensen doet. Slavernij is een afgrijselijke zonde. 

Maar ze worden bevrijd – door God – en door de Rode Zee – trekken ze naar het beloofde land. En daar moeten we even stilstaan bij de Rode Zee. De Rode Zee werd door de traditie van de Kerk gelezen als symbool van de dood. We moeten door de dood – door de Rode Zee – naar het leven toe en uiteindelijk verzwelgt de dood zichzelf, want ook Farao is een symbool van de dood, een type van de Boze, die de mensen tot slaaf wil maken.

Het gaat dus veel verder dan alleen maar zeggen: na je dood komt er iets beters. Gods plan voor Pasen draait om werkelijke bevrijding, geen zoethoudertje voor later. Of opium voor het volk, maar bevrijding van alles wat de menselijke waardigheid bedreigt. 


Maar we mogen mee, met het Joodse volk, de Rode Zee door, naar het land van Israel. Het volk krijgt weer een plaats. Een plek om te leven vanuit de belofte dat God alles nieuw gaat maken, en wij ruimte krijgen om het goede te doen. Dát is waar het land Israel voor is. Het is geen land als andere landen. Het is Godsland, het is een land waarin je mag oefenen wat het is om met God op te trekken, om rechtvaardig te zijn. Dáár was de Wet voor. Dat was geen opeensomming van ditjes en datjes en regeltjes en verplichtingen, maar een wegwijzer, een handleiding om in dat land , met God, te kunnen wonen. 

Maar uiteindelijk nemen toch andere invloeden het weer over. Het Godsland breekt in stukken uiteen, de mensen kijken niet meer naar elkaar om, hele stammen verdwijnen in de Ballingschap, de plaats gaat weer verloren. En met die plaats lijkt ook het hele Joodse volk op het punt te staan om te verdwijnen, en wat komt er dan terecht van Gods belofte van bevrijding – daar hebben wij over gelezen in Ezechiel. Waarin God zegt: ik laat jullie niet los, wat jullie ook gedaan hebben. Ik ga jullie weer tot leven wekken, als volk. Ik ga jullie rein maken. 

Ik zal jullie een nieuw hart geven, een nieuwe geest. Jullie gaan verrijzen als volk. Beetje bij beetje ontsluiert God hoe hij de mens, weer terug gaat brengen, terug naar het land, terug naar een plaats, naar Hemzelf. Men krijgt weer ruimte, om te leven.

Tenslotte laat Hij in Jezus Christus zien wie hij echt is, dan komt de laatste verwerping, de laatste ontrouw van zijn Volk, en de laatste keer dat de heersende wereldmacht, eerst Farao, dan Babylon en nu Rome probeert Gods plan tegen te houden, maar Gods plan laat zich niet meer tegenhouden.

Geen kruis, geen dood, geen steen, geen wachters bij het graf houden Hem tegen. De vrouwen zien hem het eerst, want de Leerlingen zijn in geen velden of wegen meer te bekennen. Het is de wereld op zijn kop. Het is onmogelijk, even onmogelijk als dat slaven zich kunnen bevrijden uit de greep van Farao, het joodse volk weer tot bloei kan komen nadat het door Babylon was weggevoerd, net zo onmogelijk is het dat Jezus de banden van de dood verbreekt en zijn leerlingen voorgaat naar Galilea. 

Galilea. Daar gaat Hij heen, de Verrezene blijft niet in Jeruzalem, niet in het centrum van de macht, waar de leiders hun al verloren eindspel spelen. Maar naar Galilea. En dat wordt voor de Christenen hun eerste plaats, een soort beloofde land. 

Daar komt hij vandaan, dáár is hij thuis.  En dat zegt heel veel, u weet ongetwijfeld dat door het Evangelie heen, de Farizeeën en gezaghebbers kijken neer op Galileeërs, dat is maar onbeschaafd volk. Die weten niet hoe het hoort. Maar dat is maar de helft van het verhaal. 

Ze keken vooral neer op Galilea omdat dat een plaats was waar iedereen door elkaar woonde: Joden, Samaritanen, Griekse heidenen. Er was geen ontkomen aan de Ander in Galileia. Zelfs als je niet naast elkaar woonde kwam je elkaar steeds tegen op de wegen van Galilea, het was grensland, alles kwam er doorheen. 

Een onverdragelijke gedachte voor mensen die zich willen opsluiten in zichzelf en geloven dat je een zuivere, homogene gemeenschap kan vormen, met hoge muren er om heen zodat je iedereen buiten kan houden. Vanaf de hoge muren van Jeruzalem kun je alleen maar neerkijken op dat gewriemel in Galilea, waar alles maar in- en uitgaat.

Galilea, ja, het hoorde wel bij het land van Israel, maar eigenlijk toch ook weer niet. Het was periferie, dat er niet toe deed. Juist dát land wordt door Jezus voor zijn leerlingen uitgezocht.

Wat aan de marge ligt is voor Jezus altijd het belangrijkst, de marge is  de plaats bij uitstek voor de verkondiging, de Bergrede kun je nergens anders doen dan precies in dát land, aan het meer van Galilea waar je de hele wereld kan ontmoeten.

Juist dáár houdt hij de Bergrede, trekt rond, doet wonderen, wonderen zijn woorden in een taal die iedereen herkent. De heidenen zijn niet zomaar onder de indruk van verhalen uit de Bijbel, maar een wonder? Dát slaat in als een bom. 

En na zijn Verrijzenis gaat Hij daar terug naar toe. Naar Galilea. En wij gaan met Hem mee. 

Jezus gaat ons allen voor naar Galilea. Hij gaat ons niet voor naar een veilige plek met muren er om heen. Een plek met een dichte deur, waar je jezelf kan zijn. Hij gaat de wijde wereld in: een plaats waar je je vuil moet maken, altijd anderen tegen zal komen. En in dit rommelige tussenland, waar we leven van ontmoeting mogen we met Jezus meegaan, hij heeft de dood en het kruis overwonnen. Er is een nieuw begin voor héél de wereld. 

Galilea is dan geen gevaarlijk aanhangsel van het Joodse land, maar is een springplank geworden waar het vuur van Pasen mag gaan wakkeren dat de hele wereld gaan ontsteken.

Ook wij mogen in beweging komen. De Heer verschijnt niet in ons leven zodat we in onze stoel mogen blijven zitten, of ons ingraven, afschermen van anderen, wég van moeilijke ontmoetingen. Dat is wat dit Paasevangelie tussen de regels zegt: 

Ga naar buiten, leef vanuit het geloof dat God alles nieuw maakt, de dood heeft verslonden en vernietigd.

Ga naar buiten en laat blijken dat de menselijke waardigheid onaantastbaar is, dat alle mensen geroepen zijn om in die vrijheid te leven. 

Ga naar buiten en kondig de mensen de bevrijding aan, een vrijheid van alles wat ons wil verscheuren, wil verdrukken of onderdrukken. 

Zo mogen wij als de Verrezen Christus verschijnen in het leven van 

anderen. In openheid elkaar ontmoeten en de vreugde waaruit we zelf leven mogen we delen met anderen.

Amen.

 

 

Thursday, 6 April 2023

Witte Donderdag

 Beste vrienden

 

Weinig dingen zijn belangrijker in het leven dan dat je op bepaalde momenten samen eet. Dat je elkaar ontmoet en met elkaar datgene deelt wat leven geeft. Voedsel is niet zomaar brandstof, geen uitgewogen verzameling calorieën en voedingsstoffen. Voedsel, en het delen van voedsel bij maaltijden geeft ook betekenis aan ons leven. Geen maaltijd in ons leven is betekenisloos, en sommigen blijven ons ons hele leven bij.

Voedsel voedt niet alleen ons lichaam maar ook onze ziel. Dat maakt het Laatste Avondmaal dan ook zo belangrijk. Het is de meest betekenisvolle maaltijd die er was want we vieren op deze avond de instelling van de eucharistie (en daarmee van het priesterschap, want het één bestaat niet zonder het ander)

Over de volle betekenis van de eucharistie kun je boeken vol schrijven, ik wil er kort, hier en nu aan het begin van het Triduum van Pasen een aantal punten uitlichten. Want net zo min als Witte Donderdag op zichzelf staat, staat de eucharistie op zichzelf. Álles wat betekenis heeft wijst naar iets dat verder gaat dan de uiterlijkheid en de oppervlakte. De betekenis van dingen gaat voorbij wat we met eigen ogen zien, met eigen oren horen.

Er zijn voor de eucharistie veel woorden en namen. De catechismus noemt negen verschillende namen. Ik wil er een paar uitlichten die voor vanavond en voor de rest van het Triduum : Goede Vrijdag en Paasnacht van bijzonder belang zijn.

Allereerst zoals gezegd de eucharistie is maaltijd des Heren. Niet zomaar één maaltijd onder anderen maar één van de definiërende momenten in het leven van Jezus en Zijn leerlingen. Als maaltijd, samenkomst rond de tafel verbindt het ons met het leven van het Volk van God van het vroegste verleden tot de verste toekomst. De eucharistie wijst terug naar de Joodse Paasmaaltijd waarmee de bevrijding uit Egypte gevierd werd, de bevrijding die wij ook benoemen in de Paasnacht (in de Paasjubelzang en de lezing uit Exodus 14). De eucharistie wijst ook vooruit, naar de kerk in de Hemel, naar het bruilofstmaal van het Lam. De eucharistie bindt ons samen in de tijd.

Met de woorden gedachtenis en Heilig Offer drukken we uit dat de Eucharistie niet zomaar symbolisch verwijst naar Gods heilsplan maar dat het daadwerkelijk gegrond is in de gebeurtenissen van Goede Vrijdag en Pasen. De eucharistie herhaalt het offer van Jezus aan het kruis niet, maar stelt het werkelijk tegenwoordig. Waar de eucharistie gevierd wordt, vinden we het lijden en de verrijzenis van de Heer. Niet als numerieke herhaling, dat kan niet. Maar zoals in het Jodendom wordt gezegd – het Jodendom dat ook deze dagen zijn Paasfeest viert – wanneer je je iets plechtig herinnert wordt het tegenwoordig gesteld voor je – dan ben je er werkelijk bij aanwezig. Het is niet meer ver weg, maar je verbindt het met je leven.

Daarom is Witte Donderdag ook niet los verkrijgbaar: we sluiten de viering niet af met een zegen en een slotlied maar gaan straks in stilte uiteen, de nacht van Goede Vrijdag zal na deze viering direct beginnen. Het altaar wordt ontbloot, er blijft slechts een kale offersteen over. Het tabernakel wordt  leeggehaald. Het eucharistische brood gaat naar het rustaltaar zoals Jezus naar de Tuin van Olijven.

Er is geen eucharistie zonder gedachtenis, er is geen eucharistie die geen offer is.

Als dit alles is geschied en we van de vrouwen horen dat Jezus is verrezen dan wordt de werkelijkheid van de eucharistie ons duidelijk. Dan pas! Niet eerder. De leerlingen in Emmaus ontmoeten Jezus bij het Breken van het Brood. Als we horen breken en delen dan is dát de werkelijke betekenis. Jezus als gastheer zegent het brood, breekt het brood en deelt het brood, zodat wij Hem kunnen herkennen als de Verrezene.

Als we dit weten kunnen we zeggen dit is de eucharistie , want dat woord betekent niet meer dan dankzegging. We zeggen God dank voor alles wat Hij voor ons doet, al Zijn werken. De schepping, onze verlossing, en onze heiliging. Die drie dingen is wat God voor ons bewerkt, voor die drie dingen zeggen wij dank.

Tenslotte is de eucharistie de Mis. Als we eucharistie gevierd hebben worden we op missie gestuurd, dat is hetzelfde woord. We worden uitgezonden in de wereld om alles wat God voor ons doet en voor ons wil waar te maken in ons leven en in de wereld.

Mogen wij ons deze dagen gereed maken voor deze missie: verbonden met het Bijbelse verleden en alle mensen om ons heen, de Heer ontmoeten en Hem verkondigen, al onze dagen.

Amen.