Tuesday, 13 February 2024

Aswoensdag

 

In die tijd zei Jezus tot zijn leerlingen:
“Denkt er om:
beoefent uw gerechtigheid niet voor het oog van de mensen,
om de aandacht te trekken;
anders hebt gij geen recht op loon
bij uw Vader, die in de hemel is.
Wanneer gij dus een aalmoes geeft,
bazuin het dan niet voor u uit,
zoals de huichelaars doen in de synagoge en op straat,
opdat zij door de mensen geprezen worden.
Voorwaar, Ik zeg u:
Zij hebben hun loon al ontvangen.
Als gij een aalmoes geeft,
laat uw linkerhand dan niet weten wat uw rechter doet,
opdat uw aalmoes in het verborgene blijve;
en uw Vader, die in het verborgene ziet
zal het u vergelden.
Wanneer gij bidt,
gedraagt u dan niet als de schijnheiligen,
die graag in de synagogen
en op de hoeken van de straten staan te bidden
om op te vallen bij de mensen.
Voorwaar, Ik zeg u:
Zij hebben hun loon al ontvangen!
Maar als gij bidt,
ga dan in uw binnenkamer,
sluit de deur achter u
en bid tot uw Vader, die in het verborgene is;
en uw Vader, die in het verborgene ziet, zal het u vergelden.
Wanneer gij vast,
zet dan geen somber gezicht, zoals de schijnheiligen;
zij verstrakken hun gezicht
om de mensen te tonen dat zij aan het vasten zijn.
Voorwaar, Ik zeg u:
Zij hebben hun loon al ontvangen.
Maar als gij vast,
zalf dan uw hoofd en was uw gezicht
om niet aan de mensen te laten zien, dat gij vast,
maar vast voor uw Vader, die in het verborgene is
en uw Vader, die in het verborgene ziet, zal het u vergelden.”

Vandaag is het niet alleen maar Aswoensdag, het is ook Valentijnsdag:  een leuke dag voor mensen die hun geliefde in het zonnetje willen zetten en willen vieren dat ze samen zijn. Heel aardig is dat.

Van dagen als Valentijnsdag leren we dat relaties niet altijd vanzelfsprekend zijn. Elke relatie vraagt werk, je kan niet zomaar achterover gaan zitten en dan klagen als de relatie hapert en stilvalt!

Zo stel ik me de Vastentijd ook een beetje voor, als een tijd die we krijgen om onze relaties met God en met elkaar weer eens goed onder de loep te nemen, om tot inkeer te komen, om te beseffen wat echt belangrijk is in ons leven en tenslotte om te werken aan de dingen die wij fout doen, de gaten in ons karakter.

En elke relatie, elke onderhoudsbeurt aan een relatie moet er mee beginnen dat je de relatie niet oneigenlijk moet gebruiken. Als de relatie zelf kostbaar is mag je die niet misbruiken voor andere doeleinden.

Dat lezen we ook terug in het Evangelie van vandaag. We vinden daar een waarschuwing, dat we onze gerechtigheid niet voor de ogen van mensen moeten beoefenen. En wat die gerechtigheid is wordt samengevat in drie handeling: aalmoezen geven, bidden en vasten.

Al die dingen zijn zaken die je niet kan doen voor loon. Ze worden waardeloos als je je inzet om in de buitenwereld naar waardering te hengelen. Aalmoezen geven om gezien te worden is geen liefdadigheid maar PR. En met gebed en vasten werkt het net zo.

Als je werkt voor loon heb je je beloning al gehad. Waar zou je het mee kunnen vergelijken? Het geestelijke leven is ook in de eerste plaats een relatie.

Ook een liefdesrelatie goedkoop wordt en uiteindelijk uiteen valt als je de relatie inzet voor doeleinden die er vreemd aan zijn.  Als je bijvoorbeeld wilt trouwen met een man of een vrouw omdat hij of zij veel geld heeft, of je relatie wilt gebruiken om goede sier te maken naar de buitenwereld toe. Dat is oneigenlijk en verkeerd. Het is niet integer.

De veertigdagentijd is zo beschouwd een hele mooie tijd, een tijd waarin we alle ruimte nemen, en ruimte maken voor die integriteit in onze relatie met God en anderen.

De drie werken die ons geloof opbouwen en die het Evangelie hier noemt zijn de liefdadigheid, het gebed en het vasten. Deze werken betreffen de medemens, ons geestelijk leven en onze omgang met het lichaam. Het zijn allemaal werken van bewustwording.

We mogen ons bewust zijn van medemens, onze omgang met God, en onze omgang met het eigen lichaam  

Allereerst de medemens: Wij zijn niet alleen op de wereld en de liefde voor God en de liefde voor de naaste staan nooit ver van elkaar af. Je kan nooit helemaal het ene hebben zonder het andere.

En net zoals de naaste onze tijd en aandacht vraagt moeten we ook tijd en aandacht geven aan God, door middel van het gebed. In het gebed houden we in onze ziel de communicatiekanalen naar God open. Net zoals je in een relatie tijd neemt om met elkaar te praten en niet alleen maar een beetje afwezig “hm hm” zegt als de ander wat zegt zo moeten we ook bewuster zijn van onze gesprekken met God. Dat hoeft niet altijd lang te duren, als we er maar een gewoonte van maken.

Tenslotte de omgang met ons lichaam door het vasten.

Het vasten is een beetje weggevallen uit onze samenleving. In bijna alle culturen was er wel het besef dat je geen groot feest kan vieren zonder dat je je lichaam daarop voorbereidt, door bijvoorbeeld een hele tijd wat minder te eten, of eenvoudigere dingen. Ons lichaam is er ook niet op gebouwd om alleen maar lekkere dingen te eten!

Door niet te vasten en élke dag uitvoerig te eten en drinken putten we onze feestbatterijen uit, uiteindelijk wordt het leven zelf vlak, terwijl we omringd zijn door allemaal lekkere dingen!

Juist door ons lichaam alles maar te gunnen raken we het zicht op de juiste proporties kwijt.

Als je jezelf alles toestaat kun je ook uiteindelijk geen onderscheid meer maken tussen waar je aan gewend bent en wat je echt nodig hebt. En als je dat onderscheid niet kan maken wordt het ego groter en groter en groter, zonder dat je er zelf erg in hebt!

Ook onze omgang met voedsel kan oneigenlijk zijn. Misschien dat we voedsel bijvoorbeeld niet alleen gebruiken om ons lichaam te voeden, maar ook om moeilijke emoties mee af te kitten, of om stress de baas te worden. Maar dat is uiteindelijk een doodlopend pad en helpt ons ook niet in ons geestelijk leven. Maar zonder te vasten kunnen we dat niet zien.

Ons lichaam is meer dan een huis waarin we wonen, het lichaam dat zijn wijzelf en als wij een goede relatie met God willen hebben dan doet het lichaam mee. Hoe we dan met ons lichaam omgaan dan ook niet irrelevant. Integendeel. Onze relatie met God bevindt zich niet alleen maar in de bovenkamer, het is niet alleen maar geestelijk. Alles wat we met ons lichaam doen raakt onze relatie  met God.

Vasten is één manier om daarvan bewust te worden.

Ik zou u dus echt willen uitnodigen om in de veertigdagentijd te werken aan die relatie door de extra zorg voor de medemens, extra tijd voor het gebed, het spreken met God, maar toch ook in het bijzonder door in deze veertigdagentijd ook ons lichaam weer in de hand te krijgen door middel van het vasten. Kijk naar wat minder kan, wat anders kan. Hoe wij omgaan met eten, welke minder goede patronen daar te vinden zijn. Die kennis zal ons verrijken, maakt ons lichter en vrijer in onze omgang met God.

Als we blijven werken aan de naastenliefde, het gebed en de vasten, dan blijft onze relatie met God zich verdiepen. Dan kan God meer van zichzelf laten zien, en laden wij onze batterijen op zodat we des te beter kunnen aansluiten bij het feest van Pasen, als we de Verrezen Heer ontmoeten.

Amen.

Thursday, 8 February 2024

Zesde zondag door het jaar B

 

In die tijd kwam een melaatse bij Jezus die op zijn knieën viel en Hem smeekte: 'Als Gij wilt, kunt Gij mij reinigen.'
Door medelijden bewogen stak Hij de hand uit en raakte hem aan en sprak tot hem: 'Ik wil, word rein.'
Terstond verdween de melaatsheid en was hij gereinigd.
Terwijl Hij hem wegstuurde, vermaande Hij op strenge toon:
'Zorg ervoor dat ge aan niemand iets zegt, maar ga u laten zien aan de priester en offer voor uw reiniging wat Mozes heeft voorgeschreven, om ze het bewijs te leveren.'
Eenmaal vertrokken begon de man zijn verhaal overal in het openbaar te vertellen en ruchtbaar­heid aan de zaak te geven, met het gevolg,
dat Jezus niet meer openlijk in de stad kon komen, maar buiten op eenzame plaatsen verbleef.
Toch kwamen de mensen van alle kanten naar Hem toe.

Beste mensen,

U zult ongetwijfeld wel eens hebben meegemaakt dat u een plan gemaakt had waarvan u zeker wist dat dat wel móest slagen, maar dat er dan toch iets gebeurde wat u niet aan had zien komen wat alles toch weer anders maakte dan u dacht.

Dat kan heel frustrerend zijn, maar het is onvermijdelijk. Het gedrag van mensen laat zich nooit helemaal inplannen en uitvogelen. Er blijven altijd onzekerheden over. Zelfs als je Jezus Christus zélf bent.
De lezing van deze zondag is heel bijzonder. We zien een enorm contrast  tussen Jezus' macht en Zijn machteloosheid. Die lijken als het ware bij elkaar te horen.

Er komt een melaatse naar Hem toe, daar begint het mee. 
Nou, ik kan u vertellen, in de eerste eeuw liet men dat niet zomaar gebeuren. Mensen renden weg, of gingen zelfs met stenen gooien om een melaatse op afstand te houden. 
 
Melaatsen waren namelijk niet alleen maar besmettelijke zieken maar waren ook nog eens onrein. Men dacht dat ze vervloekt waren door God. Ze waren niet alleen afgesneden van de samenleving, maar men dacht ook nog eens dat ze geen relatie meer konden hebben met andere mensen, en dus ook niet met God. Want in de wereld van de Bijbel is het onmogelijk om in je allereigenste eentje een relatie met God te hebben. Die relatie is er alleen vanuit jouw band met het volk van God, de gemeenschap van mensen. 
Wat het nóg erger maakt is dat er gedacht werd dat melaatsen die verschrikkelijke ziekte over zichzelf hadden afgeroepen. In de literatuur uit die tijd kom je veel discussies tegen over welke zonde je wel niet gedaan moet hebben om melaatse te worden. Afschuwelijk!

Jezus doet het anders. Hij laat de melaatse niet alleen bij Hem komen maar raakt hem zelfs aan: voor de gelovige joden uit die tijd onbegrijpelijk! Wie een melaatse aanraakt wordt zelf onrein en plaatst zichzelf buiten de gemeenschap met anderen en met God. Maar het omgekeerde is het geval: de melaatse wordt terstond genezen op een woord van de Heer. Wat een machtsvertoon!

Maar hoe machtig Jezus’ daaropvolgende woorden ook zijn, zijn strenge: “zorg dat ge aan niemand iets zegt” ketst van hem af. Uit het Grieks kunnen we halen dat Jezus best een keel opzette terwijl Hij hem beval er niks over te vertellen (anders dan tegen de priesters die hem weer konden herintegreren in het volk). "Met klem vermanen" zegt onze Bijbelvertaling heel beleefd, maar de uitdrukking is nóg een stuk sterker dan dat.

Maar hoe hard Jezus ook met zijn vuist op tafel slaat, ("Niks vertellen!") het bevel van Jezus landt niet bij de genezen melaatse. Hij houdt het niet voor zich. En voor je het weet kan Jezus nauwelijks nog buiten komen van alle drukte rond om hem heen. Hij kan zelfs nauwelijks nog naar de eenzame plaatsen gaan, want men komt ‘van alle kanten naar Hem toe’. Ook dat plan valt in het water. Hoe begrijpelijk de vreugde van de genezen man ook is: wat hij doet is niet onschuldig. Het is - hoe begrijpelijk wíj het misschien ook vinden - een vorm van ongehoorzaamheid die de plannen van Jezus doorkruist. De ex-melaatse doorkruist het pad van Jezus.

Jezus kan heel veel, Hij kan ziektes bedwingen en boze geesten uitwerpen. Maar ziektes en boze geesten dat zijn biologische en spirituele objecten, dingen. Ze hebben geen vrije wil. Maar mensen wil Hij niet tot iets dwingen. Dat is niet waar Hij voor komt. Nee, Jezus is op zoek naar ons hart.

Zo gaat dat altijd met Jezus, alle macht die Hij heeft is als het ware naar buiten gericht: dat is macht die hij weggeeft. Kracht die van Hem uitgaat om kwaad, ziekte en dood te bedwingen. Zelf lijkt Hij als het ware steeds machtelozer te worden. Hoe meer Hij doet, des te dichter komt Hij bij het kruis: des te meer worden zijn plannen doorkruist.

Jezus is er niet voor zichzelf. Hij zoekt geen gouden troon om op te zitten, Hij is er niet op uit om een paleiscoup te plegen in Jeruzalem. 
Álle macht die Hij heeft, gebruikt Hij niet om verkiezingen te winnen, invloed te krijgen in de samenleving of zelfs maar buiten schot te blijven. Dat is zowel  voor ons als voor de mensen uit de Bijbel moeilijk te vatten. Als Hij probeert zijn leerlingen uit te leggen dat hij naar Jeruzalem moet om te lijden begrijpen ze Hem niet. 

Ook dat is machteloosheid: onbegrepen zijn, niet begrepen kúnnen worden.
We gaan straks de Veertigdagentijd in, de Vastentijd. Het is goed om in deze laatste paar dagen voor Aswoensdag na te denken over die macht en die machteloosheid. De grote plannen van God, en de manieren waarop ze doorkruist worden. Misschien ook wel de manieren waarop wij de plannen van God doorkruisen. 
 
God heeft heel veel plannen. Hij wil ons heel veel geven. En wij willen dat best ontvangen, al die goede dingen van God. Wij willen daar zelfs enthousiast over zijn, dat is niet het punt. Maar in ons enthousiasme doorkruisen we net zo makkelijk wat God van plan is te doen, maken wij Gods werk moeilijker dan het zou moeten zijn. 
 
En elke keer als wij wat doorkruisen brengen wij Jezus op het pad naar het Kruis. Dat is een moeilijke gedachte, confronterend ook. Daarmee geef ik u dan ook huiswerk mee, voor de komende Veertigdagentijd. Hoe doorkruisen wij wat God van ons wil? Hoe kunnen wij de kronkelpaden van ons hart recht maken, of minstens wat rechter? Mogen wij in de komende weken dat leren ondervinden. 

Amen.


Sunday, 4 February 2024

Vijfde Zondag door het jaar B

 In die tijd toen Jezus uit de synagoge kwam,
ging Hij met Jakobus en Johannes
naar het huis van Simon en Andreas.
De schoonmoeder van Simon lag met koorts te bed; zij spraken Hem aanstonds over haar.
Hij ging naar haar toe,
pakte ze bij de hand en deed haar opstaan;
zij werd vrij van koorts en bediende hen.
In de avond, na zonsondergang,
bracht men allen, die lijdend of bezeten waren bij Hem.
Heel de stad stroomde voor de deur samen.
Velen, die aan allerhande ziekten leden, genas Hij
en Hij dreef tal van geesten uit,
maar Hij liet niet toe dat de boze geesten spraken, omdat zij Hem kenden.
Vroeg, nog diep in de nacht, stond Hij op,
ging naar buiten en begaf zich naar een eenzame plaats,
waar Hij bleef bidden.
Simon en diens metgezellen kwamen Hem achterop
en toen ze Hem gevonden hadden, zeiden ze:
“Iedereen zoekt U.”
Hij antwoordde hun:
“Laten we ergens anders heen gaan,
naar de dorpen in de omtrek,
opdat Ik ook daar kan prediken.
Daartoe immers ben Ik uitgegaan.”
Hij trok door heel Galilea,
predikte in hun synagogen
en dreef de boze geesten uit.

Beste mensen,

Toen ik de preek voorbereidde viel mijn oog op de woorden van Job uit de eerste lezing:

Mijn dagen verschieten sneller dan een weversspoel,
ze lopen af, de draad is ten einde.
Bedenk dat mijn leven een ademtocht is,
dat mijn ogen het geluk niet meer zullen zien.

Ik denk dat dat voor veel mensen herkenbare woorden zijn. Soms kruipen de uren maar langzaam vooruit, maar dan schieten we juist weer door de weken heen. Hebben we nog greep op ons bestaan? Leven wij zelf of worden we geleefd door allerlei omstandigheden die ons raken?

Als de dingen in ons leven tegenzitten, als we minder greep voelen op het leven of op de toekomst waarin zoveel onzeker is, dan zijn wij verbonden met mensen als Job, en met mensen zoals de bewoners van de stad Kafarnaum.

Zij waren niet onbekend met ziekte, met pijn. Ze waren ook bekend met de eenzaamheid en de onzekerheid die ziekte en gebrek met zich meebrengen. En bij hen was het leven misschien ook erg onzeker. Onze werelden lijken op elkaar.

Kafarnaum, of Nederland. Het lijkt zo ver weg, het is vaak zo dichtbij.  

Zelfs boze geesten zijn niet ver van ons weg. Voor steeds meer mensen is het moeilijk om fantasie en werkelijkheid, van elkaar te scheiden. Dat is wat boze geesten doen, je afsluiten voor de werkelijkheid zodat de waarheid je niet meer zomaar kan bereiken. Zorgelijk.

U hoort het al de wereld van Job, de wereld van Kafarnaum – ik stel het me een beetje voor als Scheveningen, Vlissingen of IJmuiden – ligt niet ver van ons vandaan. En, mag ik zeggen, gelukkig maar. Ook op doodgewone plekken kunnen hele bijzondere dingen gebeuren, daar hebben we vorige week over gehoord, in de synagoge van Kafarnaum geneest Jezus een verwarde man. Hij laat zien dat Hij macht heeft over het kwaad – datzelfde kwaad dat ons zo vastzuigt en onoverwinnelijk lijkt.

Nu komt Hij naar buiten en toont – door te handelen - wie Hij is. Wat Hij doet gaat rond als een lopend vuur. Zieken worden genezen, de boze geesten, levende waanbeelden maken geen kans meer.

En dan gebeurt er iets bijzonders.

Na de grote ronde van genezingen trekt Jezus zich terug om te bidden, dat doet Hij vaak voordat er een nieuwe weg moet worden ingeslagen . Als Hij daar klaar mee is , zeggen de leerlingen: “Iedereen zoekt u”

“Iedereen zoekt u”. Dat is niet alleen een constatering maar ook een beetje een opdracht, een aansporing. “Jezus, leuk en aardig dat je telefoon hebt uitgezet, maar weet je wel niet, hoeveel mensen naar jou op zoek zijn, er is werk te over Jezus. Iedereen zoekt je!”

“Iedereen zoekt je”, dat is niet alleen een compliment, niet alleen een aansporing, maar ook een poging om Jezus in de macht van mensen te brengen. Hem aan hun directe behoeften te onderwerpen. “Iedereen wil een stukje van je, je bent een belangrijk man geworden Jezus. In één klap zet je Kafarnaum op de kaart. Iedereen zal je komen opzoeken. En de leerlingen zijn hier ook niet helemaal vrij van. Misschien denken ze er al aan om een indrukwekkend huis kopen, een leegstaande pastorie of zo. Met zo`n koperen naamplaat  aan de deur met in sjieke letters:  “Dokter Jezus, gesprekken enkel op afspraak”. En dan moet je eerst langs vier leerlingen heen om zo`n felbegeerde afspraak te krijgen!

Elke dag lange rijen in de straat! En de leerlingen kunnen dan ook een beetje belangrijk door de straat lopen, en dat de mensen dan zeggen: “Kijk! Dat is de assistent van dokter Jezus, zorg er maar voor dat je het goed met hem kan vinden, anders sta je zo twee, drie maanden langer op de wachtlijst!”

U hoort het al beste mensen. Dat is niet waar Jezus voor komt. Hij wil mensen tot de waarheid brengen, niet alleen in mensen in Scheveningen of IJmuiden of Kafarnaum, en dat hij dan zegt. Hier zet ik me neer en de mensen komen wel naar mij toe, dat beetje moeite moeten ze er maar voor over hebben.

Nee. Nee. Zo gaat dat niet gaan.

Jezus is de Goede Herder, op zoek naar de verloren schapen, niet een gezeten arts waar mensen maar naar toe moeten komen. En voor op de wachtlijst moeten.

Want er is niet alleen pijn in Kafarnaum, er is een wereld vol mensen die verloren lopen, niet weten waar ze heil en genezing moeten vinden. Als je Jezus nooit tegenkomt, hoe moet je dan weten wie hij is? Jezus is er voor iedereen of Hij is er voor niemand.

Zo gaat Hij op weg, om te vinden wat verloren was. Niet alleen voor de mensen hier, de mensen daar of de mensen die hetzelfde dialect praten als Hem, maar de hele wereld in. En na de Hemelvaart en Pinksteren zal het de beurt zijn aan de leerlingen om uit te gaan, op zoek naar mensen die pijn voelen, leegte, wiens dagen maar nooit op lijken te houden.

En zijn wij hier, als kerk, samen op deze plek. En het is niet gek dat wij ook wel eens denken: “onze deur staat toch open, de mensen kunnen ons vinden als ze willen”, maar we moeten ook hier het voorbeeld van Jezus in ons laten werken. Uitgaan, de wereld en uitnodigend zijn tegen anderen. Niet dat we op een vervelende manier reclame gaan maken, of zieltjes winnen, maar dat duidelijk is wie we zijn, wat we doen, dat onze vreugde en vriendelijkheid aanstekelijk is.

We hebben immers geen geheime leer en we komen niet samen in een tempel waar alleen ingewijden mogen komen. Integendeel!

Dat als iemand iets vraagt over ons geloof over onze kerk, over Jezus, dat we dan niet stilvallen of gaan stotteren, maar wat kunnen zeggen. Het hoeft geen verhandeling te zijn, of lezing. Maar een gesprek van mens tot mens. Wie weet wat er uit zo`n ontmoeting groeit.

Zo blijft het vuurtje brandend. Zo geven we het verhaal van Jezus door, ook zo blijft Jezus gaan, van land tot land, op zoek naar wie verloren loopt. Amen.